Brain fog, czyli zaćmienie umysłu

Brain fog, mgła mózgowa czy brzmiące o wiele bardziej swojsko zaćmienie umysłu, to nie wymysł rozhisteryzowanych panienek, tylko realny problem. Jak go rozpoznać i jak się pozbyć z głowy tego otępenia, które utrudnia funkcjonowanie?

mgla mózgowa, brain fog Shutterstock.com

Co przychodzi Ci do głowy, kiedy widzisz termin „mgła mózgowa”? Pewnie te chwile, kiedy zapomniałaś, o czym chciałaś powiedzieć, gdy nie możesz sobie przypomnieć, jak nazywa się ta cała Jennifer z „Przyjaciół”, albo może sytuacja, kiedy po prostu, mimo wysiłków, nie potrafisz się skupić na zadaniu. Nie wiesz, jak zdefiniować brain fog? Nie Ty jedna: mają z tym problem nawet profesjonaliści.

Badanie opublikowane w piśmie „Cell” sugeruje, że co czwarta osoba po COVID-19 skarży się na brain fog. Problem w tym, że wciąż nie ma jednej obowiązującej definicji mgły mózgowej. Zwykle mówimy o niej, gdy upośledzeniu ulega pamięć, zdolność koncentracji i tzw. funkcje wykonawcze. „Te dwa pierwsze pojęcia są jasne nawet dla laika” – mówi dr Jacqueline H. Becker, neuropsycholożka z Mount Sinai, ale funkcje wykonawcze już nie bardzo. Można powiedzieć, że funkcje wykonawcze są jak prezes firmy: nadzorują pracę innych procesów i pomagają w porządkowaniu informacji, planowaniu i rozwiązywaniu najtrudniejszych problemów.

ZOBACZ TEŻ: Wszystko co powinnaś wiedzieć o mózgu

Funkcjami wykonawczymi zarządza płat czołowy – rejon mózgu odpowiedzialny za przetwarzanie informacji i wyższe funkcje poznawcze. Z punktu widzenia ewolucji płat czołowy to najnowszy sprzęt, szczytowe osiągnięcie ewolucyjnej technologii. Mają go tylko ludzie. To płat czołowy odpowiada za pamięć, myślenie, planowanie, przewidywanie konsekwencji zdarzeń i czynów. „Ten obszar mózgu rozwija się najpóźniej i najdłużej: pełną sprawność osiąga dopiero około 25. roku życia i do końca pozostaje zmienny i wrażliwy na uszkodzenia” – mówi dr Erica Cotton, neuropsycholożka z Northwestern Memorial Hospital.

Każdy człowiek, nawet ten, który nie ma objawów mgły mózgowej, zazwyczaj doskonale wie, jak to jest, gdy płat czołowy nie działa dokładnie tak, jak powinien. „Pod koniec dnia, gdy wracamy do domu po wykonaniu stu tysięcy rzeczy, jesteśmy zmęczeni, głodni, a myślenie sprawia nam pewną trudność. To właśnie problem z funkcjonowaniem płata czołowego” – mówi dr Cotton. Ta część mózgu funkcjonuje też nie najlepiej, gdy coś Cię boli, jesteś chora albo przepracowana. Zaćmienie umysłu, na które skarżą się ludzie, może też być efektem chorób centralnego układu nerwowego, na przykład stwardnienia rozsianego, skutkiem ubocznym niektórych leków czy chemioterapii. „Chociaż przypadki osłabienia funkcji poznawczych wskutek innych chorób ustrojowych są medycynie znane, to jednak były one rzadkie – mówi dr Gina Perez-Giraldo, neurolożka z Northwestern Memorial.

– Dzisiaj, gdy tak często mamy do czynieniea z long covidem, tych przypadków jest zdecydowanie więcej”. Uczeni podejrzewają, że związek między covidem a mgłą mózgową to przede wszystkim utrzymujący się stan zapalny. Jak donosi pismo „Cell”, gdy w organizmie toczą się procesy zapalne, komunikacja mózgu z resztą ciała ulega zakłóceniu. Niestety, nie ma jeszcze szybkiej i skutecznej terapii mgły mózgowej, ale to nie znaczy, że musisz się z nią pogodzić. Możesz wyrwać się z tej mgły, potrzebujesz tylko trochę dyscypliny i cierpliwości. Zobacz, co możesz zrobić.

Sprawdź swój mózg

Podstawowym kryterium do „rozpoznania” mgły mózgowej jest subiektywne poczucie, że myśli Ci się trudniej niż kiedyś. Jednak trudno to ocenić obiektywnie, bo pamięć płata nam figle, nawet gdy działa zupełnie prawidłowo. To dlatego wydaje nam się, że w dzieciństwie wakacje były zawsze pogodne, pierwsza miłość nie miała wad, i w ogóle „kiedyś to było”. Być może więc teraz tak naprawdę Twoja pamięć i myślenie są zupełnie w porządku, a to, co przypisujesz mgle umysłowej, to całkowicie normalne zjawisko. To jest ta wyjątkowa sytuacja, kiedy zachęcamy do porównywania się do innych. Zrób sobie test na inteligencję online (szukaj „IQ challenge” na mensa.org), zagraj w planszówki, pobaw się w skojarzenia etc. – być może wcale nie masz żadnej mgły, tylko podobnie jak większość z nas jesteś zwyczajnie przemęczona.

SPRAWDŹ SIĘ: Jak działa Twój mózg?

Zapominanie słów, pomyłki, przejęzyczenia są powszechne. Jedno z badań wykazało, że 57% młodych ludzi co najmniej raz w tygodniu ma problem z przypomnieniem sobie jakiegoś słowa, co drugiemu zdarza się wejść do pokoju i nie wiedzieć, po co tu przyszedł, a 48% przyznaje się, że często na zakupach zapomina kupić to, po co przyszli do sklepu. 33% z nas zdarza się zapomnieć o ważnych spotkaniach. Nawet komputery czasami zawieszają się, więc nie oceniaj się zbyt surowo i nie próbuj leczyć problemu, którego w istocie nie ma. Jeżeli jednak zapominasz wyraźnie częściej niż kiedyś, na tyle częściej, że Twoje otoczenie zwraca na to uwagę, problem może być realny. Zacznij od terapii w łóżku.

Sposób na brain fog: wyśpij się

Zacznij od zadbania o rzecz absolutnie podstawową dla mózgu: odpowiednią dawkę snu. „Gdy jesteśmy wyspani, myślimy jaśniej, szybciej, mamy też lepszy nastrój” – podkreśla dr Cotton. Zapotrzebowanie na sen może się różnić w poszczególnych przypadkach, ale większość ludzi potrzebuje między 7 a 9 godzin snu. Celuj więc w 8 godzin na dobę i ewentualnie dopasuj do swoich indywidualnych potrzeb. Śpij tyle, żeby przez pierwszy kwadrans po przebudzeniu nie być jak zombie.

ZOBACZ TEŻ: Jak się porządnie wysypiać?

Wiemy, że słyszałaś już to zalecenie milion razy, ale jeśli masz mgłę umysłową, tym razem potraktuj je poważnie i naprawdę zacznij się wysypiać. To absolutna podstawa powrotu do pełnej sprawności umysłowej. Gdy śpisz za krótko, mózg nie ma czasu na uporządkowanie informacji zdobytych za dnia i powstają luki w pamięci, które z czasem zaczynają się nawarstwiać. W rezultacie zapominasz coś ze sobą zabrać, gdzieś się pojawić, coś kupić, a to rodzi kolejne kłopoty.

Sposób na brain fog: pokonaj ból

„Ból jest jednym z najsilniejszych bodźców rozpraszających uwagę” – mówi dr Cotton. Gdy coś Cię boli, nie potrafisz się skupić, a szybkie przypomnienie sobie czegoś graniczy z cudem. Decyzje podejmowane pod wpływem bólu również często są dalekie od optymalnych. Dlatego jeśli oprócz brain fogu dokucza Ci jeszcze jakiś przewlekły ból, zajmij się nim na poważnie. Idź do lekarza, najlepiej do neurologa, albo do przychodni specjalizującej się w leczeniu bólu. Gdy pozbędziesz się bólu, mgła na pewno nieco się rozwieje.

Sposób na brain fog: sprawdź leki

Niektóre leki dostępne bez recepty, na przykład środki przeciwalergiczne, mogą powodować senność i lekkie otumanienie. Sprawdź ulotki wszystkich leków, które przyjmujesz regularnie, i jeśli znajdziesz tam ostrzeżenie, że dana substancja może wywoływać senność lub problemy z uwagą, zapytaj lekarza, czy są jakieś zamienniki niewpływające na koncentrację.

Sposób na brain fog: idź na terapię

Gdy jesteś rozdrażniona, zła lub załamana, trudniej Ci się skupić, bo wówczas aktywność mózgu koncentruje się na układzie limbicznym, który zawiaduje emocjami, a w płacie czołowym słabnie. Zamartwianie się kiepską kondycją myślenia działa więc jak samospełniające się proroctwo: im bardziej się martwisz, tym gorzej działa Twój mózg. Terapia poznawczo-behawioralna może Ci pomóc złagodzić lęk i zaburzenia nastroju, a tym samym przywrócić równowagę między emocjami i rozumem. I zaczniesz myśleć jaśniej. Jeśli terapia jest za droga, spróbuj przynajmniej częściej spotykać się z przyjaciółmi: w towarzystwie życzliwych Ci ludzi nie będziesz miała czasu skupiać się na swoich problemach, a poprawiony nastrój zaowocuje lepszą pracą mózgu.

Zobacz również:
REKLAMA