Dieta lekkostrawna - co jeść czego unikać

Dieta lekkostrawna, inaczej łatwostrawna, to leczniczy sposób żywienia, którego zadaniem jest dostarczenie organizmowi niezbędnych substancji odżywczych bez obciążania układu pokarmowego. Dla kogo jest przeznaczona? Co jeść a czego unikać? Odpowiadamy.

Dieta lekkostrawna fot. Getty Images

Konsultacja ekspercka

””

MAGDALENA KARTASIŃSKA – KWAŚNIK

dietetyk kliniczny i kierownik działu dietetycznego Dailyfruits.

 

Dieta lekkostrawna – spis treści

Dieta lekkostrawna – na czym polega?

Dieta lekkostrawna polega głównie na wykluczeniu z codziennych posiłków poszczególnych produktów spożywczych (zerknij na tabelę produktów dozwolonych i niedozwolonych na końcu artykułu) oraz stosowaniu określonych technik przyrządzania pokarmów – w taki sposób, aby nie obciążały żołądka i jelit. 

Dieta lekkostrawna – zasady

Oto kilka istotnych zasad diety lekkostrawnej.

Zasada 1: Sięgaj wyłącznie po produkty dozwolone (patrz tabela poniżej).

Zasada 2: Pij minimum 1,5 litra wody dziennie.

Zasada 3: Spożywaj regularnie posiłki (4-5 posiłków dziennie).

Zasada 4: Zrezygnuj całkowicie ze smażenia – gotuj w wodzie i na parze, piecz w rękawie lub folii – bez dodatku tłuszczu.

Zasada 5: Dozwolone owoce (banan, brzoskwinia, jabłko, mango)  i warzywa (marchew, burak, pietruszka, seler, dynia, cukinia, kabaczek, ziemniaki i bataty) jedz bez skórek, pestek i gniazd nasiennych. Warto je również rozdrabniać (kroić, trzeć na tarce) lub blendować, ponieważ w ten sposób również zmniejsza się zawartość błonnika w tych produktach, co ułatwia strawność.

Kiedy stosować dietę lekkostrawną?

Dietę lekkostrawną może stosować każdy, na przykład w celu oczyszczenia organizmu, ale jest szczególnie polecana w poniższych sytuacjach.

• W przypadku chorób i dolegliwości od strony żołądka i jelit (np. nieżyt żołądka, zapalenie błony śluzowej jelit, wzdęcia, gazy).

• W okresie rekonwalescencji po zabiegach przewodu pokarmowego (np. po zabiegach bariatrycznych lub cholecystektomii, czyli usunięciu pęcherzyka żółciowego).

• Przy nowotworach przewodu pokarmowego.

• Kiedy występują choroby przyzębia, tj. paradontoza, erozja zębów

• W żywieniu osób w podeszłym wieku.

• W trakcie trwania choroby, której towarzyszy gorączka.

SPRAWDŹ: Zmniejszenie żołądka (operacja bariatryczna): na czym polega, dieta po zabiegu

Czy przy diecie lekkostrawnej należy całkowicie wykluczyć produkty zawierające błonnik?

„Błonnik pokarmowy jest zawarty we wszystkich produktach roślinnych – warzywach, owocach, produktach zbożowych. Dieta lekkostrawna nie wyklucza tych grup, ale rzeczywiście najczęściej (choć nie zawsze) istotnym założeniem do spełnienia jest znaczne zmniejszenie ilości błonnika pokarmowego w diecie.  Naszym zadaniem jest wybranie spośród ich reprezentantów takich, które mają niższą zawartość błonnika pokarmowego lub doprowadzić poprzez odpowiednią obróbkę do znacznego zmniejszenia jego ilości, szczególnie frakcji nierozpuszczalnej” - odpowiada dietetyk kliniczny, Magdalena Kartasińska – Kwaśnik.

Co można jeść słodkiego przy diecie lekkostrawnej?

Okresowe przejście na dietę lekkostrawną wcale nie oznacza całkowitej rezygnacji ze słodkich deserów. Faktycznie, ogromny kawałek kremowego tortu nie będzie najlepszym wyborem, ale galaretka czy sera homogenizowany z dodatkiem miękkich biszkoptów już tak. Możesz również przygotować sobie kisiel, budyń, kompot lub mus z dozwolonych owoców. „Warto zdecydowanie docenić słodycz owoców, ewentualnie wspomagać się niewielką ilością cukru lub miodu” - dodaje ekspertka.

Dieta lekkostrawna a odchudzanie

„Każda modyfikacja sposobu żywienia, która wiąże się z ograniczaniem ilości spożywanych grup żywności czy modyfikacji sposobu przygotowywania posiłków powinna być uzasadniona. Założenie jest takie, że zawsze dążymy do liberalizacji zaleceń, czyli do sytuacji, w której osoba będąca na diecie miała możliwie jak najmniej takich zbędnych wykluczeń. Dieta łatwostrawna stosowana jest w określonych jednostkach chorobowych z tego powodu, że żywienie dietą konwencjonalną jest niemożliwe - tłumaczy dietetyk kliniczny i wyjaśnia, że dieta zawsze powinna być dostosowana do stanu zdrowia pacjenta, a priorytetem wyleczenie konkretnej jednostki chorobowej. - Jeśli poza nadwagą i otyłością pacjent nie wykazuje żadnych innych jednostek chorobowych, stosujemy dietę zgodną z zaleceniami żywieniowymi dla osób zdrowych”. W sytuacji, kiedy pacjent zmaga się również z innymi chorobami, można natomiast rozważyć wprowadzenie diety redukcyjnej za pomocą diety lekkostrawnej. 

Zastosowanie diety lekkostrawnej, jako diety redukcyjnej, wcale nie jest łatwe, na co wpływa kilka czynników. Przede wszystkim osoba stosująca dietę lekkostrawną, zamiast klasycznej diety redukcyjnej może być często głodna - uczucie sytości utrzymuje się krócej ze względu niską zawartość błonnika pokarmowego w połączeniu z obniżoną kalorycznością codziennego jadłospisu. „Dieta lekkostrawna wyklucza także wiele świeżych owoców i warzyw, a więc trudno będzie komponować posiłki o dużej objętości, które w przypadku diety redukującej jest bardzo ważna - mówi dietetyk, Magdalena Kartasińska – Kwaśnik. - Poza tym nie mamy możliwości wprowadzenia pełnoziarnistych produktów zbożowych, tłustych ryb, orzechów nasion pestek – nie ma powodu, dla którego na klasycznej redukcji należałoby z nich rezygnować. Dieta redukująca to okres, który sprzyja nauce prawidłowych nawyków żywieniowych, które mają być stosowane już zawsze”.

Dieta lekkostrawna w ciąży

Odpowiednio zbilansowana dieta lekkostrawna jest bezpieczna dla kobiet w ciąży, ale powinna być stosowana wyłącznie, jeśli okaże się to konieczne. „Dietetyk kliniczny dostosuje wtedy zawartość składników odżywczych do zapotrzebowania matki i dziecka. W ciąży zwiększa się zapotrzebowanie na wiele witamin i składników mineralnych, więc gdy okres przebywania na diecie lekkostrawnej się wydłuża, tym rośnie ryzyko wystąpienia niedoborów pokarmowych, gdy dieta będzie realizowana na własną rękę” - mówi dietetyk kliniczny, Magdalena Kartasińska – Kwaśnik.

Jak długo stosować dietę lekkostrawną?

Dieta lekkostrawna, ze względu na dość restrykcyjne zasady, powinna być stosowana najkrócej jak to możliwe, jednocześnie na tyle długo na ile jest to wymagane do pełnej rekonwalescencji. Nasza ekspertka podkreśla, że odpowiednio zbilansowana dieta oczywiście będzie realizowała zapotrzebowanie na wszystkie składniki odżywcze, ale wyklucza wiele wartościowych (z ożywczego punktu widzenia) produktów. „Jeśli stan zdrowia się poprawia, możliwe jest rozszerzanie diety o nowe produkty, krok po kroku jednocześnie oceniając tolerancję i samopoczucie. Zawsze dążymy do tego, by okres stosowania diety lekkostrawnej był przejściowy. Bywa, że będzie to kilka dni, ale będą to też okresy tygodni, miesięcy czy lat. Czas stosowania diety lekkostrawnej określa lekarz i dietetyk kliniczny podczas kolejnych konsultacji” - wyjaśnia kierownik działu dietetycznego Dailyfruits. 

Dieta lekkostrawna – produkty dozwolone i niedozwolone 

Warto pamiętać, że rodzajów diet lekkostrawnych jest kilka. „Dostosowywane są do konkretnych jednostek chorobowych i nie w każdej dozwolone są te same produkty oraz rekomendowane sposoby obróbki termicznej. Nie każde są również tak restrykcyjne. Istnieje np. dieta łatwostrawna bogatoresztkowa (zalecana chociażby w chorobie uchyłkowej jelita grubego), gdzie wysoka zawartość błonnika jest ważną rekomendacją bez realizacji której niemożliwe może okazać się osiągnięcie pożądanych efektów dietoterapii” - mówi dietetyk kliniczny, Magdalena Kartasińska – Kwaśnik.

Grupa produktów

Produkty dozwolone

Produkty niedozwolone

Produkty zbożowe

Pieczywo jasne i czerstwe: pszenne, bułki pszenne, sucharki, mąka pszenna, kasza jęczmienna, manna, jaglana, drobne makarony jasne, ryż biały, naturalne płatki błyskawiczne: owsiane, jaglane, ryżowe

Płatki zbożowe z dodatkiem czekolady, karmelu, miodu, crunchy. Pieczywo cukiernicze: rogale, słodkie bułki, croissanty, ciastka francuskie, pączki, faworki Ryż brązowy, ciemny makaron, kasza gryczana, kasza pęczak, mąka pełnoziarnista

Warzywa i owoce

Owoce i warzywa pieczone, duszone, gotowane, bez skórki i pestek

Owoce niedojrzałe, gruszki, śliwki, papryka, rzodkiewka, rzepa, szczypior, wszystkie odmiany kapusty, kukurydza, warzywa konserwowane octem, cebula, czosnek, smażone ziemniaki, frytki, owoce w syropie lub w czekoladzie, dżemy wysokosłodzone, owoce suszone

Tłuszcze

Oliwa z oliwek, olej rzepakowy, olej lniany, świeże masło, margaryny miękkie dobrej jakości do smarowania pieczywa

Smalec, utwardzany olej palmowy, olej kokosowy, twarde margaryny do pieczenia

Mięso, ryby, jaja, nasiona roślin

Mięso: kurczak i indyk bez skóry, mięso z królika, cielęcina oraz w mniejszych ilościach chude części wołowiny i wieprzowiny (polędwica, rostbef, łopatka, mostek) 

 

Wędliny: szynka, schab, polędwica

 

Ryby morskie chude: dorsz, sola, mintaj, pstrąg tęczowy 

 

Jaja: na miękko i na twardo, jajecznica na dozwolonych tłuszczach, omlet

Tłusta wieprzowina: schab karkowy, boczek, golonka, słonina; wołowina, baranina, gęś, kaczka 

 

Tłuste wędliny: mielonka, salami, parówki, drobno mielone kiełbasy, pasztetowa, kaszanka, pasztety 

 

Surowe jaja, mięso lub ryby: sushi, tatar. Ryby wędzone i konserwy rybne. Nasiona roślin strączkowych: soja, soczewica, bób, cieciorka

Mleko i przetwory mleczne

Jogurt naturalny, kefir, zsiadłe mleko, maślanka, ser twarogowy chudy lub półtłusty, mleko <2% zaw. tłuszczu, ser żółty o obniżonej zawartości tłuszczu

Tłuste mleko i śmietana, sery topione i pleśniowe, mleko w proszku, serki typu fromage

Zupy

Zupy krem w postaci kleików (kleik ryżowy, owsianka) bądź w postaci czystych, słabych wywarów, np. barszcz, pomidorowa, ziemniaczana, jarzynowa z dozwolonych warzyw

Fasolowa, kapuśniak, zupy zabielane śmietaną, zupy z zasmażkami, zupy w proszku, zupy z kostek rosołowych

Napoje

Naturalna woda niegazowana, lekki napar z herbaty oraz kawy

Mocna kawa i herbata, płynna czekolada, napoje alkoholowe, napoje gazowane

Przyprawy

Aromatyczne, łagodne przyprawy ziołowe takie jak tymianek, bazylia, rozmaryn, cynamon, lubczyk, wanilia, majeranek, koperek, pietruszka *dopuszczalne jest (ale nie za często) stosowanie niewielkiej ilości pieprzu, curry, słodkiej papryki.

Ostra papryka chili, musztarda, majonez, wszelkiego rodzaju pikle, ocet winny, vegeta, gorczyca

Sosy

Delikatne o łagodnym smaku zagęszczane zawiesiną z mąki, mleka np. koperkowy

Ostre, na zasmażkach, sosy na tłustych wywarach mięsnych

Desery

Kompoty, kisiel, musy, galaretki, biszkopty, ciasto drożdżowe

Torty, ciasta z kremem, pączki, ciasto francuskie, faworki, batony

Źródło: Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej, https://ncez.pzh.gov.pl/wp-content/uploads/2022/03/Dieta-lekkostrawna-1.pdf

ZOBACZ TEŻ: Co jeść w ciąży – porady dietetyka 

Zobacz również:
REKLAMA