Gaslighting, czyli przemoc emocjonalna

„Tylko ci się tak wydaje”, „Wymyślasz coś”, „Obraziłaś się? Nie znasz się na żartach”, „Jesteś przewrażliwiona” - mniej więcej takie teksty słyszą ofiary gaslighitingu, zanim stracą wiarę w swój zdrowy rozsądek. Na początku wydaje się, że to niewinne żarty, przekomarzanie się, ale tak to właśnie się zaczyna. Trudno to rozpoznać, a jeszcze trudniej bronić się przed manipulantem, tym bardziej, że często jest to osoba, którą kochamy.

gaslighting fot. Shutterstock.com

Spis treści

  1. Skąd się wziął termin - gaslighting
  2. Na czym polega tego typu manipulacja
  3. Jak się bronić przed manipulantem
  4. Manipulacje w różnych relacjach
  5. Test - czy jesteś ofiarą gaslightingu
  6. Konsekwencje pozostawania w toksycznej relacji

Skąd się wziął termin - gaslighting

Zjawisko gaslighitingu wzięło swoją nazwę od filmu Gaslight (polski tytuł to - Gasnący płomień). Para grana przez Ingrid Bergman i Charlesa Boyera doskonale oddaje proces perfidnej manipulacji i psychicznego znęcania się, który odbywa się w białych rękawiczkach. Żonę zaczynają niepokoić dziwne zjawiska, znikają przedmioty, które potem odnajdują się w innych miejscach, słyszy podejrzane hałasy w nocy. Mąż, który za tym stoi, twierdzi że niczego nie słyszy i tylko się żonie wydaje. Jedną z jego strategii jest jest przyciemnianie i rozjaśnianie lamp gazowych, a kiedy żona zwraca na to uwagę, mąż mówi jej, że to się dzieje tylko w jej głowie. Izoluje ją również od innych ludzi, ostrzegając przyjaciół, że żona jest niestabilna psychicznie. W ten sposób celowo doprowadza żonę do prawdziwego szaleństwa.

Na czym polega tego typu manipulacja

Powyższa historia to jest właśnie przykład gaslighitingu, czyli emocjonalnej manipulacji, która wywołuje u ofiar poczucie dezorientacji. Sprawca, świadomie, lub nie (bo i tak się zdarza) wzbudza w ofierze poczucie, że jej reakcje, spostrzeżenia, wspomnienia i przekonania są nie tylko błędne, ale całkowicie bezpodstawne. Ofiary zaczynają kwestionować swoją umiejętność oceny sytuacji, ich samoocena dramatycznie się obniża, stają się przygnębione, niepewne, zdezorientowane i wyczerpane emocjonalnie, aż w końcu są skłonne uwierzyć, że mają poważne problemy psychiczne. Ten proces to mechanizm samonapędzający. W miarę jak manipulacja osłabia ofiarę staje się ona coraz bardziej podatna na dalsze wykorzystywanie. Za pomocą gaslightingu sprawcy, którymi są często patologicznie narcystyczne osoby, zdobywają przewagę nad partnerami. Jak pisze Stephanie Sarkis, psycholog i autorka książki Gaslighting: „To taktyka zdobywania kontroli, która pozostawia swoją ofiarę we mgle zmienionej rzeczywistości, w której kwestionują własne postrzeganie i wspomnienia. Tworząc chaos, sprawcy przejmują całą władzę w związku, podczas gdy ich ofiary stają się coraz bardziej bezwolne. Często używają taktyki, która polega na przekazywaniu opinii innych ludzi, a nie własnej, oraz dzielenia, które polega na wbijaniu klina między ofiarę i jej bliskich”. Ulubione stwierdzenia sprawców, które podkopują wiarę ofiary w siebie brzmią zwykle tak: „ Jesteś zbyt wrażliwa”, „Chyba coś jest nie tak z twoją głową”, „Nie znasz się na żartach”, „Potrzebujesz pomocy”., „Inni też zauważyli, że dziwnie się zachowujesz”. Sprawca często wykorzystuje stereotypy dotyczące płci, albo uderza w słabsze punkty, kiedy np. krytykuje ofiarę za to, że jest zbyt emocjonalna, kiedy denerwują ją jego manipulacje, albo że jest zbyt słaba, by poradzić sobie z jego żartami.

Toksyczna relacja z galighterem stanowi niesłychanie trudne doświadczenie dla ofiary. Nawet po rozstaniu bardzo ciężko jej dojść do siebie, odbudować poczucie własnej wartości i godności.

Jak się bronić przed manipulantem

Przede wszystkim musisz dostrzec, że Twoje kiepskie samopoczucie, słabość, dezorientacja jest wynikiem manipulacji drugiej osoby. Naucz się rozpoznawać sygnały ostrzegawcze. Gaslighting nie wydarza się nagle, to długofalowy proces, którego początkowo nie zauważasz, bo dzieje się to wszystko małymi krokami. Istnieją jednak charakterystyczne oznaki, że możesz być ofiarą. Oto kilka przykładów:

  • Druga osoba często Cię okłamuje.
  • Często słyszysz, że jesteś przewrażliwiona, słaba, nieudolna, wariatka, histeryczka.
  • Podejmowane są próby skłócenia Cię z bliskimi.
  • Kiedy usiłujesz pogadać o problemie z drugą osobą, słyszysz że ona żadnego problemu nie widzi.

Co możesz zrobić:

  • Ufaj intuicji i instynktowi jeśli podpowiada Ci, że źle się dzieje w Twoim związku i jesteś krzywdzona
  • Nie wstydź się, że znalazłaś się w takiej sytuacji. To nie znaczy, że jesteś głupia, masz po prostu do czynienia z perfidnym mistrzem manipulacji i nie ma to nic wspólnego z Twoją inteligencją.
  • Nie daj sobie wmawiać, że nie czujesz tego, co czujesz, albo że nie widzisz tego, co widzisz. To są Twoje myśli, Twoje emocje, Twoje obserwacje, znasz je najlepiej i masz do nich prawo.
  • Rozmawiaj z innymi ludźmi o swoich obawach i problemach w związku. Ich zdanie pomaga zobaczyć rzeczywistość i stanąć na pewniejszym gruncie.
  • Nie przyjmuj żadnych opinii na temat Twojego stanu psychicznego, druga strona najprawdopodobniej nie jest psychiatrą, więc niech zatrzyma dla siebie swoje diagnozy.
  • Staraj się panować nad sobą, nie okazuj, że przejęłaś się tym, co mówi do Ciebie druga strona. Gaslighterzy karmią się lękiem, który wzbudzają. Nie daj mu tej satysfakcji.
  • Najlepiej będzie, jeśli zakończysz ten związek tak szybko, jak to możliwe. To nie ma przyszłości.
  • Poszukaj pomocy i wsparcia u bliskich oraz profesjonalnego psychoterapeuty.
  • Zaopiekuj się sobą, skup się na swoich mocnych stronach, musisz odbudować nadszarpnięte poczucie własnej wartości.

Manipulacje w różnych relacjach

Gaslighting może się pojawić w dowolnej relacji - w związkach, pomiędzy rodzicami, a dziećmi, w toksycznych przyjaźniach, a nawet między szefem a podwładnymi. Szczególnie perfidny i szkodliwy jest tam, gdzie jedna strona ma realną władzę. Taką władzę dają pieniądze, ale też zależność rodzicielska, czy służbowa. Również miłość daje pole do popisu gaslighterom, ponieważ bardzo trudno ofiarom jest się bronić przed opiniami, czy oskarżeniami osób, które kochają. W bliskiej relacji też łatwiej się ranić, a zadawanie emocjonalnego cierpienia wydaje się sprawiać szczególną sadystyczną przyjemność manipulatorom.

W miejscu pracy gaslighting znajduje doskonałą pożywkę i często przejawia się w postaci tzw. mobbingu. Chodzi o psychiczne znęcanie się nad podwładnym, czy współpracownikiem. Wiele osób pewnie się zetknęło z taką taktyką, jak powolne robienie z kogoś głupka poprzez udzielanie mu sprzecznych komunikatów, nastawianie ludzi przeciwko sobie, zaprzeczanie faktom itp. I podobnie jak po toksycznym związku, trudno jest pozbierać się i odbudować wiarę w siebie po takim doświadczeniu, jak mobbing w pracy.

Szczególnie dotkliwym doświadczeniem jest dorastanie w rodzinie, w której rodzice stosują gaslighting w stosunku do dzieci. Jak to wygląda? Na przykład dzieci są wyśmiewane, rodzice sprawiają, że czują się nieodpowiednie, bezwartościowe, niekochane, lub nienormalne. Zaprzecza się ich odczuciom: „Jak to nie jesteś głodny? Na pewno jesteś głodny!”, „Jak to nie lubisz owsianki/cioci/szkoły/koloru różowego? Uwielbiasz owsiankę/ciocię/szkołę/kolor różowy!”. Dzieci mogą być izolowane od rówieśników, tak aby ich jedyną rzeczywistością była rodzina i rodzice. Między dzieci może być też perfidnie wbijany klin, aby nie zawiązały sojuszu przeciwko rodzicom: „Dlaczego nie możesz być taka miła i grzeczna jak Jasiu?”. Najgorzej, że dzieci wychowywane w ten sposób często używają gaslightingu wobec swoich rodzin, co tworzy niekończącą się destrukcyjną sztafetę pokoleń.

Test - czy jesteś ofiarą gaslightingu

Jeśli zastanawiasz się, czy jesteś ofiarą manipulanta spróbuj szczerze odpowiedzieć sobie na te pytania. Im więcej pozytywnych odpowiedzi, tym większe prawdopodobieństwo, że tak jest:

  1. Czy masz czasem wrażenie, że stałaś się inną osobą, odkąd jesteś w związku? Nie rozpoznajesz już siebie?
  2. Wydaje Ci się, że wszystko robisz nie tak, jak trzeba?
  3. Czujesz się w swoim związku, jak w pułapce z której nie masz siły się wydostać?
  4. Czy często czujesz się zdezorientowana i nie wiesz co myśleć?
  5. Czujesz, że nie masz w nikim wsparcia?
  6. Często masz poczucie winy?
  7. Czy Twój partner lubi się przechwalać?
  8. Czy Twój partner często kłamie?
  9. Czy domaga się szacunku dla siebie, ale nie okazuje go Tobie?
  10. Czy wydaje Ci się, że jesteś przewrażliwiona?
  11. Czy czujesz się niespokojna, kiedy partner jest obok?
  12. Czy często przepraszasz?
  13. Czy sądzisz, że Twoje myśli i uczucia nie są ważne dla partnera?
  14. Masz wrażenie, że inni się zwracają przeciwko Tobie?
  15. Czy masz świadomość, że tracisz pewność siebie?
  16. Czy jesteś częściej niezdecydowana?
  17. Miewasz chwile, kiedy nie ufasz swojej pamięci, lub obserwacjom?
  18. Czy czujesz się bardziej zestresowana i mniej radosna niż kiedyś?
  19. Czy często sama przed sobą usprawiedliwiasz partnera?
  20. Czy on często łamie obietnice?
  21. Czy często czujesz się głupia, niekompetentna, a może czujesz, że coś nie tak z Twoją psychiką?
  22. Czy w towarzystwie partnera często nie wiesz co powiedzieć, nie znajdujesz argumentów na swoją obronę?

Konsekwencje pozostawania w toksycznej relacji

Kiedy przez długi czas jesteśmy poddawani takiemu praniu mózgu, ktoś bliski kwestionuje nasze opinie, wyśmiewa nas, wmawia nam rzeczy, które nie są prawdą w końcu zaczynamy się zastanawiać, czy to z nami jest coś nie tak. Nasza pewność siebie maleje niemal do zera, a w dodatku jesteśmy izolowani od innych ludzi, którzy mogliby nam przyznać rację. Co się wtedy dzieje z człowiekiem? Nietrudno zgadnąć, że taka perfidna manipulacja prowadzi do poważnych i długoterminowych problemow. To podstępne i okrutne zachowanie zakrada się na osobę, ale ostatecznie prowadzi do poważnych, długoterminowych problemów. Do depresji, zaburzeń lękowych, a także problemów zdrowotnych. Każdy, kto doświadczył takiego traktowania powinien poszukać pomocy specjalisty, który udzieli wsparcia i pomoże odbudować się na nowo po traumie.

REKLAMA