Elektrośmieci - cenne odpady czy niebezpieczne śmieci? To zależy od Ciebie

Czy wiesz, że Twój smartfon zawiera cenne pierwiastki, takie jak złoto, platynę, srebro czy miedź, które można wykorzystać np. do zrobienia plomb dentystycznych lub instrumentów muzycznych? Jest jeden warunek, by było to możliwe: odpowiednia segregacja.

elektroodpady fot. shutterstock.com

Zużyty sprzęt RTV czy AGD potocznie nazywamy elektrośmieciami i jak śmieci go traktujemy. Elektroodpady nie powinny jednak lądować w koszu (o wyrzucaniu śmieci do lasu nawet nie wspominając), tylko trafić do odpowiedniego punktu zbiórki. Dlaczego? Bo zawierają niezwykle cenne pierwiastki, które nieodpowiednio zutylizowane mogą stanowić ogromne zagrożenie dla ludzi i środowiska.

REKLAMA

Elektrośmieci, czyli co?

Elektroodpady nazywane są też elektrośmieciami, e-śmieciami to zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny (stąd skrót ZSEE) działający na prąd lub na baterie. Do elektroodpadów zaliczamy m.in.:

13 października obchodzimy Międzynarodowy Dzień Bez Elektrośmieci.

  • zepsuty sprzęt RTV
  • zepsuty sprzęt AGD
  • świetlówki i LED-y
  • ładowarki
  • pamięci USB
  • zabawki na baterie
  • baterie

Skala problemu

Mamy ogromny problem z elektroodpadami. Według przygotowanej na zlecenie ONZ analizy "Global E-Waste Monitor" w 2019 roku wyprodukowano na świecie aż 53,6 milionów ton elektrośmieci, z czego recyklingowi poddano zaledwie 17,4% z nich.

Według danych pochodzących z raportu „Gospodarka elektroodpadami. Wyzwania na lata 2019-2023” na każdego obywatela Unii Europejskiej przypada rocznie około 15,6 kg elektroodpadów, z których mniej niż połowa, bo zaledwie niespełna 45% (około 7 kg), jest poddane recyklingowi. Oznacza to, że w ciągu roku w UE produkowanych jest prawie 9,5 mln ton elektroodpadów, z czego aż 5,9 mln ton nie jest zbieranych i odpowiednio przetwarzanych. Wśród krajów, które produkują najwięcej elektrośmieci znajdziemy Niemcy i Francję, jednak najgorzej z recyklingiem e-śmieci radzą sobie państwa takie jak Rumunia (15%), Cypr (20%) oraz Grecja (25%).

A jak wygląda sytuacja w Polsce? Według danych Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska (GIOŚ) poziom zbiórki elektroodpadów z roku na rok rośnie. W 2017 roku zebrano 246 tysięcy ton zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego w tym 227 tysięcy ton z gospodarstw domowych, co oznacza wzrost o 10% w porównaniu z rokiem 2016. Jakich e-śmieci zebrano najwięcej? Na pierwszym miejscu znalazły się wielkogabarytowe urządzenia gospodarstwa domowego (52%). Na kolejnych miejscach znalazł się: sprzęt teleinformatyczny i telekomunikacyjny (10%), sprzętu konsumencki i panele fotowoltaiczne (10%).

ZOBACZ TEŻ: Jak segregować trudne śmieci?

Dlaczego elektroodpady są niebezpieczne?

Elektrośmieci zawierają liczne substancje i pierwiastki niebezpieczne. Nieodpowiednie postępowanie z elektrośmieciami, czyli demontaż na własną rękę lub wyrzucenie ich w nieprzeznaczonym do tego miejscu, może doprowadzić do zatrucia organizmów ludzi i zwierząt oraz środowiska. Wśród substancji zawartych w sprzęcie elektrycznym i elektronicznym znajdziemy m.in.: azbest, chrom, kadm, lit czy ołów. Po przedostaniu się do powietrza czy wód gruntowych lub przy kontakcie ze skórą mogą one być przyczyną wielu chorób, także nowotworowych.

Dlatego też demontaż elektroodpadów może być dokonywany wyłącznie w wyspecjalizowanych zakładach przetwarzania, które posiadają stosowne zezwolenia.

zepsute smartfonyfot. shutterstock.com

Dlaczego elektroodpady są cenne?

Do wytworzenia smartfonu, pralki czy telewizora potrzebne są cenne metale, takie jak: miedź, złoto czy metale ziem rzadkich. Przykładowo ze zużytego komputera i monitora o wadze 27 kg możemy odzyskać m.in.: ok. 5,6 kg stali i ok. 1,9 kg miedzi. Z kolei 90% materiałów pochodzących ze zużytej świetlówki (szkło, aluminium, luminofor i metaliczną rtęć) można wykorzystać do produkcji innych urządzeń.

Tymczasem zasoby naturalne tych cennych surowców są coraz skromniejsze, więc wydobywamy je z coraz większych głębokości, a to oznacza, że ich pozyskanie wymaga coraz większych nakładów pracy, energii i środków finansowych. Metale te nie są odnawialne, a więc zasoby kiedyś się skończą. Przy tak dynamicznym wzroście produkcji sprzętów elektronicznych i elektrycznych nastąpi to już niedługo.

Jak się pozbyć elektroodpadów

Czego NIE robić?

Elektrośmieci nie wolno wyrzucać do pojemnika na odpady zmieszane czy tworzywa sztuczne. Jak już wspomniano wyżej, nie należy też samodzielnie demontować starego sprzętu. Oczywiście nie wolno porzucać e-odpadów w lesie ani w przydrożnych rowach – za takie działanie grozi kara grzywny nawet do 5000 złotych.

Gdzie wyrzucić elektroodpady?

Przy zakupie nowego sprzętu sklepy mają obowiązek wynikający z ustawy odebrać stary sprzęt tego samego typu, czyli np. można oddać starą lodówkę przy zakupie nowej.

ODPAD GDZIE WYRZUCIĆ?
baterie Zużyte baterie należy zanieść do punktu zbiórki baterii lub wrzucić do specjalnego pojemnika na baterie, który można znaleźć w sklepach.
duży sprzęt AGD W przypadku dużego sprzętu można skorzystać z usługi bezpłatnego odbioru z domu
mały sprzęt AGD i RTV Należy zawieźć go do PSZOKU lub dostarczyć do punktu zbiórki.
żarówki Zużyte żarówki należy wyrzucać do specjalnie oznakowanych pojemników. Znajdziesz je np. w sklepach, w których można kupić nowe żarówki lub w supermarketach.

Elektronika a środowisko

27% Polaków pozbywa się zużytego sprzętu elektronicznego tylko dlatego, że kupiło nowszy model.

Przywykliśmy do szybkiego wymieniania sprzętu elektronicznego i elektrycznego, nawet gdy ten starszy wciąż działa. Badanie konsumenckie "Zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny. Wiedza i postawy Polaków" przygotowane przez ośrodek opinii publicznej GfK Polonia pokazało, że 27% Polaków pozbywa się zużytego sprzętu elektronicznego tylko dlatego, że kupiło nowszy model. Jak widać, producenci doskonale wiedzą, jak zachęcić nas do kupna nowego smartwatcha czy telefonu co sezon.

Średnia żywotność sprzętu określana jest na trzy lata. Standardowa gwarancja sprzętu wynosi dwa lata, gdy więc po tym czasie sprzęt zaczyna szwankować, często nie decydujemy się, by go naprawić. Dla co trzeciego Polaka, gdy naprawa jest nieopłacalna finansowo, sprawa jest prosta: pozbywa się starego sprzętu. Tymczasem w wielu miastach wciąż można znaleźć fachowców, którzy naprawią stara pralkę czy zmywarkę. Kwestia środowiska powinna być zawsze ważniejsza niż finansowa.

Źródła:

  • Badanie konsumenckie "Zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny. Wiedza i postawy Polaków" przygotowane przez ośrodek opinii publicznej GfK Polonia
  • Raport „Gospodarka elektroodpadami. Wyzwania na lata 2019-2023” przygotowany przez ElektroEko SA, APPiA Polska i Związek Cyfrowa Polska
Zobacz również:
Równowagi warto szukać zawsze, ale teraz wydaje się to zadanie szczególnie ważne.
ZOBACZ WIĘCEJ

Komentarze

 
DODAJ KOMENTARZ
REKLAMA