Polityka prywatności - poznaj szczegóły » [ X ]

Womenshealth.PL

PODZIEL SIĘ

1


OCEŃ
4.8

Jak działa kobiecy mózg

Przez długi czas obiektem zainteresowania nauki był tylko mózg mężczyzny. Dopiero od niedawna neurolodzy dokładniej zbadali mózg kobiety i stwierdzili, że różnice rzeczywiście istnieją. Zobaczmy, jak zrobić z tego użytek.

WH 2014-09-24
Ilustracje: Igor Morski Ilustracje: Igor Morski

Czy naprawdę faceci rodzą się z talentem do parkowania tyłem i umiejętnością obsługi wiertarki, a my od urodzenia lepiej rozróżniamy odcienie niebieskiego i buty modne od niemodnych? To seksistowskie stereotypy, czy może naprawdę nasz mózg różni się od mózgu mężczyzny?

Jakieś 30 lat temu furorę na świecie zrobiła książka Anne Moir i Davida Jessela pod tytułem „Płeć mózgu”. Autorzy, powołując się na wyniki ówczesnych badań, dowodzili, że różnice między kobietą a mężczyzną pod względem charakterystycznych zachowań, upodobań, zdolności i emocjonalności wynikają przede wszystkim z biologii mózgu.

Na kształtowanie mózgu w życiu płodowym wywierają wpływ hormony i to właśnie (a nie uwarunkowania historyczne i społeczne) jest powodem podstawowych różnic między ludźmi.

Ale okazuje się, że według radykalnych genderystów takie podejście do neurologii jest niepoprawne politycznie. Gdyby społeczeństwo nie wywierało na nas presji, wciskając nam w dzieciństwie do ręki lalki zamiast autek, na studiach inżynierskich byłoby 50% kobiet. Ale nie będziemy się wdawać w ideologiczne spory. Sprawdźmy, co mówi współczesna nauka.

Mózg kobiety a mózg mężczyzny: czy 10% to dużo czy mało?

Mózg kobiety jest średnio o 1/10 mniejszy od mózgu męskiego. Ale spokojnie. Większy objętościowo mózg niekoniecznie przekłada się na wyższą inteligencję. Gdyby tak było, najbystrzejszym stworzeniem na świecie byłby kaszalot z mózgiem pięciokrotnie większym od naszego.

Na mózgi męskie i kobiece działają inne hormony. Mężczyźni mają wyższy poziom androgenów (męskich hormonów płciowych z testosteronem na czele). Na nasz mózg z kolei działają w większym stopniu estrogen i progesteron. „Hormony są odpowiedzialne za niektóre różnice, ale nie wyjaśniają wszystkiego” – mówi ostrożnie dr Larry Cahill, neurobiolog z University of California.

Krótko mówiąc, są w mózgu obszary, w których te różnice zaznaczają się bardziej niż w innych. Ciekawostka – trwa debata między naukowcami nad uwarunkowaniami tych różnic. Tym, co stwierdzono na pewno, są nieco inne reakcje naszych mózgów na psychostymulanty. Czyli mózg kobiety nieco inaczej reaguje na leki oraz na narkotyki.

Podobnie rzecz się ma w przypadku chorób. Dr Cahill podkreśla, że np. obraz schizofrenii czy psychozy różni się między płciami. Co ciekawe, przez lata obowiązującym modelem mózgu był mózg męski. Większość badań neurologicznych przeprowadzano – uwaga, uwaga – na mózgach szczurzych samców.

Jak tłumaczy to neurolog dr Kim Felmingham, męskie mózgi były łatwiejsze do badań: „Jeżeli weźmiemy grupę samców w podobnym wieku w dowolnym dniu miesiąca, ich mózgi są mniej więcej podobne. Natomiast w przypadku samic mózgi różniły się w zależności od dnia cyklu”.

Oglądając mózgi pod mikroskopem, widzimy, że różnice płciowe występują w obrębie płatów, gdzie mieszczą się ośrodki zawiadujące wyższymi zdolnościami poznawczymi (m.in. pamięcią, rozwiązywaniem problemów, podejmowaniem decyzji).

Neurobiolog uzbrojony w skalpel widzi, że niektóre fragmenty kory mózgowej są cieńsze u kobiet, różnią się też proporcje między substancją białą i szarą. Badacze potrafi ą naprawdę skakać sobie do oczu, dyskutując nad znaczeniem tych różnic. Ale neurologia to jedno, a nasze doświadczenie to drugie.

Każda z nas chyba widzi nieuzbrojonym okiem, że nasi partnerzy różnią się od nas w sposób charakterystyczny. I rozmawiając o tym z koleżankami, dochodzimy do wniosku, że przejawiają „typowo męskie” zachowania. Np. spróbuj przestawić mleko w lodówce na inną półkę niż zwykle – Twój facet nigdy go nie znajdzie.

Zresztą te różnice są często eksploatowane przez popkulturę – weźmy wszystkie te poradniki bazujące na klasyku „Mężczyźni są z Marsa, a kobiety z Wenus” Johna Graya. Tak zwana popnauka też na wszystkie strony obraca powszechną wiedzę, że chłopcy są lepsi w matematyce, a dziewczynki w polskim, że „kobiety częściej płaczą, a faceci lepiej czytają mapy”.

Ale dla świadomej kobiety może to być tak samo płytkie i wkurzające, jak postać głupiej blondynki. Głównie dlatego, że te stereotypy są dla kobiet często dołujące.

 

fot. shutterstock.com

Kobieta vs mężczyzna

A jednak badania wskazują, że statystyczna kobieta jest faktycznie lepsza pod względem zdolności werbalnych. Sama sprawdź – np. załóż się ze swoim facetem, kto z was w jak najkrótszym czasie znajdzie więcej 4-literowych słów zaczynających się na literę „b”. I co? Jasne, że byłaś lepsza. Jesteśmy też lepsze w testach spostrzegawczości, polegających np. na szybkim wyszukiwaniu w otoczeniu obiektów spełniających jakieś kryteria.

Istnieje jeszcze jedna, ale kto wie, czy nie najważniejsza dla naszego społecznego funkcjonowania, różnica. Bijemy facetów na głowę, jeżeli chodzi o rozkminianie relacji międzyludzkich – obserwując grupę ludzi, ich sygnały werbalne i niewerbalne, błyskawicznie orientujemy się, co łączy poszczególne osoby. Że Stefan jest na przykład bratem Weroniki, a nie jej chłopakiem, itp.

Też możesz sobie zrobić taki test w domu – włącz odcinek nieznanego wcześniej serialu bez dźwięku. A później sprawdź, kto trafniej odgadł, o co chodzi w filmie. Skoro już zdecydowałyśmy się poddać testom, powinnyśmy wiedzieć, że oprócz blasków są i cienie: nasi faceci odbijają sobie w innych dziedzinach.

Na przykład statystycznie lepiej radzą sobie z zadaniami wymagającymi wyobraźni przestrzennej. Umieją lepiej ocenić wielkość obiektów, ich odległość, tempo poruszania się, kąt padania. Mamy czuć się gorsze?

Nie do końca. W 2007 r. na uniwersytecie w Toronto przeprowadzono badania, z których wynika, że jeżeli kobiety grają tyle samo czasu, ile faceci, w gry komputerowe wymagające oceny odległości i wyobraźni przestrzennej, zdolności pod tym względem wyrównują się. Czyli może to być równie dobrze kwestia zabaw, w których bierzemy udział w dzieciństwie? A co ze zdolnościami matematycznymi, które są podobno częściej spotykane u mężczyzn?

Niektórzy twierdzą, że to też kwestia wychowania i stereotypowego podejścia nauczycieli do edukacji dziewczynek i chłopców. No cóż, badania trwają.

Szalejące hormony

Jak hormony wpływają na nasz mózg w trakcie cyklu, piszemy poniżej. Ale ciekawe, ile prawdy jest w powiedzeniu, że kobietom w ciąży kurczy się mózg? Nauka mówi, że od poczęcia mózg, a wraz z nim cały organizm, ulega rewolucyjnym zmianom i jest poddawany silnemu działaniu hormonów produkowanych przez płód i łożysko. Stężenie progesteronu wzrasta nawet 100-krotnie. Mózg reaguje tak, jakby był pod wpływem silnego środka uspokajającego, dlatego na początku ciąży kobieta jest ciągle śpiąca.

Badania wykazują, że w ostatnim trymestrze mózg się kurczy, i to dosłownie, po to, żeby na około 2 tygodnie przed porodem się powiększyć. Naukowcy snują hipotezy, że to jest proces przygotowujący do powstawania w ostatnim okresie ciąży „obwodów macierzyństwa”, czyli sieci połączeń, które miałyby służyć odruchom i umiejętnościom jak najlepiej chroniącym dziecko.

 

fot. shutterstock.com

Kobiecy mózg vs świat

Mówiło się kiedyś, że mężczyźni są tak zaprogramowani, aby rozumieć świat, podczas gdy przeznaczeniem kobiety jest rozumienie ludzi. Coś jest na rzeczy, chociaż znowu zapala się nam czerwone światełko. Ze stereotypami jest taki problem, że mogą służyć niektórym za usprawiedliwienie, żeby się nie wysilać w jakiejś dziedzinie, bo i tak nie warto, skoro natura przeznaczyła nas do innych celów.

Jak mówi dr Cordelia Fine, profesor psychologii w Melbourne Business School i autorka książek, w których krytycznie wypowiada się na temat przeceniania różnic w budowie mózgu między płciami, stereotypy mogą wpływać zarówno negatywnie, jak i pozytywnie na nasze działania.

Badania na Durham University wykazały, że podczas testów zdolności werbalnych lepiej wypadły te kobiety, które poinformowano, że są w tym lepsze. Podobnie w testach matematycznych gorzej wypadają kobiety, które są przekonane, że są „urodzonymi humanistkami”.

Nasze przekonania na własny temat mają ogromny wpływ na to, jak dajemy sobie radę w różnych dziedzinach – od opieki na dzieckiem, przez jazdę samochodem, po rządzenie państwem. Dlatego wciąż tak często się zdarza, że kobiety funkcjonują poniżej swoich możliwości, bo po prostu nie dają sobie pozwolenia na rozwinięcie skrzydeł.

To właśnie miłość

Niesamowite są zdolności adaptacyjne i plastyczność mózgu. Od umysłu dziecka do umysłu dorosłej kobiety, która doskonale sobie radzi, godząc różne sfery życia, Twój mózg był poddawany najróżniejszym zmianom. Kiedy po raz pierwszy naprawdę się zakochałaś w wieku 18 lat, obszar mózgu zwany jądrami podstawy rozjaśnił się jak 1000-watowa żarówka.

Te w większym lub mniejszym stopniu idiotyczne zachowania, jakie prezentuje zakochana nastoletnia dziewczyna, zostały już przeanalizowane przez neurologów. Są one mianowicie skutkiem uwalniania w mózgu neurohormonów – noradrenaliny i dopaminy, które oddziałują na tzw. system nagrody. Krótko mówiąc, działają jak narkotyki i sprawiają, że bez obiektu uczucia czujesz się jak narkoman na głodzie.

Jak mówi prof. antropologii i autorka książki „Dlaczego kochamy” Helen Fisher: „Nic dziwnego, że potrafi my na miłosnym haju gadać przez całą noc albo pisać wiersze, albo przemierzać kontynenty, tylko po to, żeby spędzić weekend z ukochanym. Kierują nami silne substancje chemiczne, które sterują koncentracją uwagi na wybranym celu i motywacją. Jesteśmy wtedy w stanie góry przenosić”.

W końcu Twój umysł się uspokaja i przechodzisz na etap stabilnego związku. Niektórzy co prawda nie są w stanie pogodzić się z brakiem tego haju, nie dla nich spokój i bezpieczeństwo stabilnej relacji. To tzw. nałogowcy zakochania. Jeżeli jesteś ciekawa, na czym polega sekret tworzenia długotrwałej, stabilnej relacji, odpowiedź kryje się w szarych komórkach.

Badacze z amerykańskiego uniwersytetu Stony Brook skanowali aktywność mózgu par żyjących w związkach trwających po kilkadziesiąt lat. Okazało się, że ich mózgi wyglądają tak jak mózgi zakochanych nastolatków. Zaciekawieni tym naukowcy poszli dalej i w kolejnych eksperymentach udowodnili, że wspólna ekscytacja nowością, czyli robienie nowych rzeczy (budowa domu letniskowego, nowy pies itp.), pomaga odzyskać dawne motyle w brzuchu. Dr Fisher mówi, że jeżeli podsycamy w taki świadomy sposób uczucie, tworzymy nowe szlaki skojarzeniowe i łatwiej nam odczuwać wzajemną ekscytację. Jak widać, sami możemy kształtować mózg.

 

kobieta, uśmiech fot. Nina Buday 2015/shutterstock.com

Równowaga hormonalna

Dlaczego u kobiet częściej występują zaburzenia lękowe i depresje? To jedno z istotniejszych pytań, które zadają sobie naukowcy zajmujący się zdrowiem psychicznym. Niektóre badania mówią, że co piąta kobieta doświadczy w którymś momencie swojego życia depresji, co trzecia zaś zaburzeń lękowych.

Problem wciąż jest badany, ale wspomniany wcześniej dr Felmingham ma pewną koncepcję. Otóż obrazowanie mózgu metodą rezonansu magnetycznego (MRI) wykazało, że u kobiet ośrodki odpowiedzialne za rozpoznawanie emocji u innych ludzi są znacznie aktywniejsze niż u mężczyzn.

Na przykład kobiety o wiele częściej reagują lękiem na widok zagniewanej twarzy. Z ewolucyjnego punktu widzenia ma to sens. Kobiety są mniejsze i słabsze niż mężczyźni, więc wykształciły większą czujność na męski gniew i inne negatywne emocje, aby chronić siebie i dzieci.

To dlatego tak bardzo przejmujemy się opinią innych na nasz temat, co rzadko zdarza się u mężczyzn. Ale to, co służyło naszemu bezpieczeństwu, bywa naszą zmorą. Przewrażliwienie na punkcie cudzych emocji sprawia, że często odczuwamy niepokój, stres, a to powoduje wydzielanie się w organizmie kortyzolu – hormonu stresu.

Kortyzol z kolei sprzyja utrwalaniu negatywnych wspomnień, a to jest silnie powiązane z depresją. Faceci mają tu więcej szczęścia. Badania opisane w „Biological Psychiatry” dowodzą, że testosteron może chronić przed depresją. Naukowcy prowadzili doświadczenia na dorosłych samcach szczurów, którym wycięto jądra. U zwierząt pojawiły się zachowania odpowiadające objawom depresji, które ustępowały pod wpływem podawania testosteronu.

Nasza wrażliwość na emocje ma także i dobre strony. Dzięki niej łatwiej nawiązujemy i podtrzymujemy przyjaźnie i znajomości. A szukanie towarzystwa innych ludzi jest jedną z najskuteczniejszych strategii antystresowych. Pół godziny w towarzystwie życzliwych osób powoduje podniesienie się poziomu oksytocyny – hormonu, który wzmacnia więzi i sprzyja poczuciu bezpieczeństwa.

Praca mózgu: cykl miesięczny

Znając wpływ hormonów, możesz zrobić lepszy użytek ze swojego umysłu.

Dni cyklu 1-11

Podczas miesiączki oraz w dniach poprzedzających owulację w Twoim organizmie obniża się poziom estrogenów. To z kolei, jak mówi dr Pauline Maki, profesor psychiatrii i psychologii na University of Illinois, może wzmocnić Twoje tzw. męskie zdolności, jak wyobraźnia przestrzenna. To jest np. dobry moment na zaprojektowanie wnętrz swojego mieszkania.

Dni cyklu 12-14

Środek cyklu. Twoje jajniki uwalniają komórkę jajową, a to wszystko jest sterowane wysokim poziomem estrogenów. Liczne badania wykazały, że ten hormon wpływa na pobudzenie ośrodków w mózgu, związanych ze zdolnościami werbalnymi. Czyli czas na przygotowanie referatu albo na odbycie bardzo ważnej rozmowy z szefem, partnerem czy bankiem.

Dni cyklu 15-28

Po owulacji podnosi się poziom progesteronu, który przygotowuje organizm do potencjalnej ciąży. To jest właśnie ten czas, kiedy może Cię męczyć PMS. Stajesz się trochę przewrażliwiona albo wkurzona, a zdolność do racjonalnej oceny sytuacji nieco słabnie. Lepiej w tym czasie nie napinać się na jakieś ważne przedsięwzięcia w pracy – czasem warto sobie odpuścić.

A które kobiety są najinteligentniejsze? Przejdź na kolejną stronę i sprawdź.

shakira fot. Gustavo Miguel Fernandes 2015/shutterstock.com

Mózgi w gatunku lux

Najinteligentniejsze kobiety świata:

Kleopatra, 69-30 p.n.e.

Władczyni Egiptu. Naukowcy oceniają jej IQ na 180!

Elżbieta I, 1533-1603

Królowa Anglii, twórczyni brytyjskiej potęgi. iQ = 180.

Margaret Thatcher, 1925-2013

Pierwsza brytyjska premier. IQ = 175.

Judith Polgar, ur. 1976

Węgierska arcymistrzyni szachowa. IQ = 170.

Hypatia, 360-415 p.n.e.

Filozofka ze starożytnej Aleksandrii. IQ = 190.

George Sand, 1804-1876

Filozofka, intelektualistka, feministka, pisarka. IQ = 160.

Marilyn vos Savant, ur. 1946

Amerykańska felietonistka i pisarka, IQ = 186.

Shakira, ur. 1977

Piosenkarka, autorka tekstów, muzyki, producentka. IQ = 170.

Tekst: Beata Dżugaj

WH 02/2014

Komentarze

 
 

Wypełnij to pole:

ZOBACZ RÓWNIEŻ Zamknij